Σήμερα τη γιορτή τους έχουν κυρίως η Δέσποινα, η Μαρία, ο Παναγιώτης και η Παναγιώτα, μαζί με ονόματα όπως Ελώνα, Θεοτόκης, Κρυστάλλω, Μαργέτα, Μιρέιγ, Πρέσβεια, Συμέλα, Γεσθημανή, Μαρινίκη, Καθολική και Ηλιοστάλακτη. Είναι από εκείνες τις μέρες που ένα τηλεφώνημα ξεκινά από νωρίς, το τραπέζι ανοίγει εύκολα και οι ευχές περνούν από σπίτι σε σπίτι.
Η λέξη Θεοτόκος σημαίνει «Εκείνη που τίκτει Θεό», με το δεύτερο συνθετικό να συνδέεται με το αρχαίο ρήμα «τίκτω», δηλαδή «γεννώ». Η προσαγόρευση αυτή χρησιμοποιήθηκε από την πρωτοχριστιανική Εκκλησία για την Παναγία Μαρία, τη μητέρα του Ιησού Χριστού, και καθιερώθηκε στη Γ’ Οικουμενική Σύνοδο, ενώ η γενική αποδοχή της θεσμοθετήθηκε αργότερα από τις Δ’ και Ε’ Οικουμενικές Συνόδους. Έτσι εξηγείται γιατί το όνομα Μαρία στέκεται τόσο κεντρικά στη σημερινή ημέρα και στη λαϊκή μας μνήμη.
Η Δέσποινα είναι από τα πιο χαρακτηριστικά ελληνικά ονόματα. Η ρίζα της βρίσκεται στην αρχαία λέξη «δέσποινα», που σήμαινε «κυρία» ή «άρχουσα», και στη νεότερη ελληνική χρήση το όνομα κράτησε αυτή τη βαρύτητα και τη ζεστασιά. Γι’ αυτό και η θεία Δέσπω είναι συχνά το πρόσωπο που κρατά το σπίτι δεμένο, με μια παρουσία ήρεμη αλλά αισθητή.
Ο Παναγιώτης και η Παναγιώτα είναι ονόματα δεμένα όσο λίγα με τη σημερινή ημερομηνία. Προέρχονται από την Παναγία, έναν από τους πιο αγαπημένους ελληνικούς τίτλους της Μαρίας, και γι’ αυτό παραμένουν ονόματα με έντονο αποτύπωμα στην Ελλάδα, στην Κύπρο και σε κάθε γωνιά της διασποράς. Αν σήμερα γιορτάζει ο ξάδερφος Πάνος ή η συνάδελφος Γιώτα, η ευχή έχει πάντα έναν ιδιαίτερο τόνο.
Η Μαρία είναι από τα πιο διεθνή και διαχρονικά ονόματα, με παρουσία σε δεκάδες γλώσσες και οικογενειακές ιστορίες. Στα ελληνικά σπίτια ακούγεται σε αμέτρητες μορφές, από τη Μαριώ και τη Μαρίκα μέχρι τη Μαριγώ, και σχεδόν πάντα φέρνει μαζί του μια γιαγιά, μια νονά ή μια αγαπημένη συγγενή που έδωσε το όνομα στην επόμενη γενιά. Σήμερα αξίζει μια ευχή και στη γιαγιά Μαρία που κρατά ακόμη τις συνταγές, τις ιστορίες και τις ημερομηνίες όλες ζωντανές.
Από τα λιγότερο συνηθισμένα ονόματα της ημέρας, η Μαργέτα ξεχωρίζει ετυμολογικά γιατί ανήκει στην ίδια οικογένεια με τη Μαργαρίτα και φτάνει πίσω στο ελληνικό «μαργαρίτης», το μαργαριτάρι. Το Ελώνα πάλι συνδέεται πιθανώς με την ευρύτερη οικογένεια της Ελένης και της Ελένας, γι’ αυτό σε ορισμένες οικογένειες της διασποράς μπορεί να αντιμετωπίζεται ως συγγενικό όνομα, έστω κι αν δεν είναι παραδοσιακό ελληνικό λήμμα.
Η ελληνική παράδοση της ονομαστικής γιορτής είναι ένα όμορφο έθιμο που μοιράζεται εύκολα και με φίλους ή συναδέλφους εκτός ελληνικής κοινότητας. Σήμερα, για παράδειγμα, μια ευχή μπορεί να σταλεί όχι μόνο στη Μαρία αλλά και σε μια Mary, Marie ή Maryam, ανοίγοντας απλά μια κουβέντα για το πώς οι ελληνικές οικογένειες κρατούν ζωντανή αυτή τη συνήθεια.
Χρόνια Πολλά σε όσες και όσους γιορτάζουν σήμερα. Να χαρείτε το όνομά σας με ανθρώπους αγαπημένους, με ένα μήνυμα, μια επίσκεψη ή ένα τραπέζι που μαζεύει πάλι την οικογένεια κοντά.
